Reizen: Glutenvrij in Zambia

lisanneLisanne is student Voeding en Diëtiek en heeft coeliakie, in 2013 reisde ze naar Zambia. In dit verslag vertelt zij over haar glutenvrije ervaringen in dit land. Ook geeft ze tips welke glutenvrije producten je mee kan nemen als je bang bent dat er niets glutenvrij’s te krijgen is.

Vlak na haar diagnose in de zomer van 2013 reisde Lisanne naar Zambia. Ze wist pas net dat ze coeliakie had en had nog veel klachten. Goed voorbereid, want niet wetend of ze überhaupt wat zou kunnen eten, maakt Lisanne de reis. Dit is haar verhaal. Onderaan het artikel vind je veel praktische tips waaronder glutenvrij voedsel dat goed blijft bij (extreme) warmte.

‘Mijn reis naar Zambia was op alle fronten één van de meest bijzondere ervaringen die ik heb meegemaakt. Ik ging namelijk niet zomaar op vakantie, maar op werkvakantie. Met een groep van 32 personen uit heel Nederland gingen we met de organisatie World Servants naar Ikwele om lerarenwoningen te bouwen. Het dorpje had al een vervallen schooltje staan waar les gegeven kon worden, maar ze hadden geen bevoegde leraren.

De regering van Zambia zou bevoegde leraren naar Ikwele sturen wanneer er lerarenwoningen werden gebouwd.  Daar gingen wij voor zorgen. Op het moment dat ik me had aangemeld voor deze reis wist ik nog niet dat ik coeliakie had. Die diagnose kreeg ik in juni 2013. Het maakte me blij en angstig. Er zaten namelijk twee kanten aan. Omdat ik voor de diagnose driekwart jaar klachten heb gehad, veel was afgevallen en amper kon eten, vertelde de medische reisleider van de groep drie maanden voor de reis dat ik absoluut niet mee mocht als ik er niet snel achter zou komen waarom ik zo ziek was. De diagnose betekende dus, ondanks dat iedereen het me nog steeds afraadde, dat ik mee mocht. Toch is het best eng om naar zo’n ver land te gaan terwijl ik mijn nieuwe glutenvrije dieet in Nederland nog niet eens volledig onder controle had.

Eten voor 3 weken mee
Nog nooit heb ik zo veel voorbereidingen moeten treffen voor een reis. Normaal gesproken ging ik op reis met de instelling ‘we zien het allemaal wel’, maar dat was nu totaal niet van toepassing. Ik begon met het opzoeken van alle informatie die ik maar kon vinden over eten in Zambia. Hier werd ik alleen niet heel veel wijzer van, aangezien je nooit echt weet waar je terecht komt. Ikwele is een schattig klein Afrikaans dorpje zonder supermarkt of enige andere voorzieningen. Daarnaast zou er voor ons gekookt worden door de lokale bevolking. Hierdoor heb ik besloten om zo veel eten mee te nemen, zodat ik genoeg zou hebben voor drie weken, ook wanneer er verder geen eten voor me zou zijn.

Mijn reisleider zou met de vliegmaatschappij Emirates regelen dat ik een extra tas van 10 kilo mocht meenemen voor mijn glutenvrije voeding en dat ik tijdens de vlucht glutenvrije maaltijden zou krijgen. Vervolgens ben ik gaan bedenken wat ik het beste qua voeding kon meenemen. Dit moesten producten zijn die ik goed kon bewaren in een warme en vochtige omgeving. We zouden namelijk geen elektriciteit hebben. Uiteindelijk heb ik 21 pakjes Adventure food, 20 pakjes Schär brood en 30 flesjes drinkvoeding meegenomen (onder dit verslag kun je een lijstje terugvinden met de producten die ik heb meegenomen en waar ik die vandaan heb gehaald).

Omdat er, vooral  tijdens georganiseerde groepsreizen, wel eens tassen zoek raken, vond ik het te riskant om al mijn glutenvrije voeding in een tas mee te nemen. Je zult net zien dat precies míjn tas zoekraakt. Daarom heb ik tien voedselpakketjes gemaakt van 1 kilo. Deze pakketjes heb ik vervolgens verdeeld over een aantal deelnemers in ruil voor een pakketje kleding van 1 kilo die zij bij mij mochten inleveren. Na deze voorbereidingen was het eindelijk tijd voor de ‘normale’ voorbereidingen die iedereen voor deze reis moest treffen.

Arabische McDonald’s
Na afscheid genomen te hebben van mijn familie konden we eindelijk vertrekken. De maaltijden op de vluchten waren perfect geregeld. Steeds een uur voordat de andere passagiers hun maaltijd kregen, kreeg ik mijn glutenvrije maaltijd en die waren heel goed te eten. Tussendoor hadden we een tussenstop in Dubai van maar liefst 10 uur. Natuurlijk moest ik wat eten. Daarom ging ik met een paar reisgenoten op zoek naar een glutenvrije maaltijd. Al snel vonden  we een Arabische McDonald’s en ik hoopte daar wat frietjes te scoren, aangezien frietjes bij de Nederlandse McDonald’s ook altijd glutenvrij zijn.

Toch had ik hier minder geluk, ik mocht de frietjes niet hebben en ze durfden me ook niks anders op het menu aan te raden. Dit is dus een puntje waarop je goed moet letten en altijd moet navragen als je in een ander land bent. Andere landen hebben namelijk (zelfs bij grote restaurantketens) andere manieren van bereiden van gerechten en producten. Dat je in Nederland iets mag eten bij een bepaalde keten, betekent dus niet altijd dat dit in een ander land ook zo is. Uiteindelijk heb ik bij een restaurantje Olive & Fiq een salade zonder dressing gevonden die ik mocht eten.

_DSC2450
BBQ kip
Aangekomen in Zambia werden we hartelijk ontvangen door een schattig welkomstcomité wat bestond uit kleine schoolkindjes in uniformpjes. Vervolgens stonden er drie minivans voor ons klaar waar we ons letterlijk met koffer en al in hebben moeten proppen om te vertrekken naar onze eindbestemming Ikwele. Omdat dit nog ongeveer 14 uur reizen was, zijn we onderweg bij een herberg gestopt voor een overnachting. Bij deze herberg aangekomen, was een Zambiaanse man druk in de weer met kip en een barbecue om eten voor ons klaar te maken.

Dit was voor mij een mooi moment om met mijn dieetverklaring na te vragen wat ik allemaal kon eten en wat niet. Het was iets lastiger dan ik had verwacht. Ik had een Engelstalige dieetverklaring en Zambianen beheersen over het algemeen de Engelse taal niet heel goed. Daarom werd het vooral handen en voeten werk. Ik had voor mezelf besloten sowieso de kip op de barbecue niet te eten aangezien ik niet wist welke andere voedingsmiddelen er eerder op die barbecue hadden gelegen.

Misselijk in de bus
Verder heb ik me laten vertellen door de man dat ze in Zambia vooral met maïs koken en ze over het algemeen geen tarwe gebruiken. Daarom verzekerde hij mij dat ik alles mocht eten wat ze hadden klaargemaakt. Iets te goedgelovig heb ik ‘s avonds meegegeten en dat heb ik geweten. Tijdens de busreis naar Ikwele werd ik helemaal niet lekker. Daar kwam bij dat we in een grote ”tourbus” zaten waar ook de lokale bevolking gebruik van kon maken. Afrikanen in de arme gedeelten in Afrika staan niet bepaald bekend om hun geweldige lichaamsgeur en tussen die Afrikanen kon ik geen kant op. Wat voelde ik mij ellendig! Ik kon niet wachten om in Ikwele meteen mijn bed in te duiken. Toch had ik niet zo veel geluk. Het dorp stond namelijk met 500 mensen op ons te wachten en ze hadden een welkomstceremonie georganiseerd die maar liefst drie uur duurde.

_DSC2537
Sprintje naar het toilet
De dagen erna waren totaal geen pretje. Ik was zo ziek geworden dat ik niks anders kon dan de hele dag op ”bed” liggen, terwijl de rest van de groep natuurlijk keihard aan het bouwen was. De enige momenten dat ik mijn bed uitkwam was voor een sprintje naar het toilet en dit kwam veel vaker voor dan goed voor me was. Nu schrijf ik over een bed en een toilet, maar hiermee bedoel ik de Afrikaanse definitie. Mijn bed was dus een matje (die na twee dagen lek was) met een slaapzak en het toilet een gat in de grond met vier muurtjes eromheen.

Ik was zo zwak geworden dat ik op een gegeven moment besloot, hoe slecht ook, een tijdje niet te eten. In ieder geval tot ik niet steeds moest spugen. Op het moment dat het iets beter met me ging, ben ik voorzichtig begonnen met het drinken van kleine beetjes drinkvoeding die ik bij me had. Toen dit goed ging ben ik overgegaan op de vaste glutenvrije voeding die ik bij me had. Gelukkig ging het al snel een stuk beter met me. Vooral terwijl ik ziek was, maar ook tijdens de rest van de reis heeft mijn lieve vriendin Femke ontzettend goed voor me gezorgd en me onwijs geholpen. Daar ben ik haar heel dankbaar voor. Het is naar mijn idee ook heel belangrijk om tijdens een reis als deze iemand te hebben die je volledig vertrouwd en waar je op kunt terugvallen als je het even niet meer ziet zitten.

_DSC2806
Westerse pakjes en zakjes
Na een paar dagen kwam ik erachter waar ik zo ziek van was geworden. Zambianen koken normaal gesproken alleen maar met rijst, maïs en producten die ze zelf verbouwen. Ze gebruiken vrijwel nooit glutenhoudende producten. Echter wilden ze voor ons ‘westerse mensen’ eten klaarmaken dat wij gewend zijn te eten. Daarom hadden ze voor wij kwamen hele voorraden pakjes en zakjes uit de supermarkt in het dorp verderop gehaald. Hier maakte ze de sausjes en de soepen en dergelijke van. Nu kan je het waarschijnlijk al raden; deze pakjes en zakjes zaten natuurlijk vol met gluten. Toen ik daar uiteindelijk achter was, heb ik meer dan een uur overlegd met onze Afrikaanse kokkinnen, ik heb ze duidelijk uitgelegd wat ik wel mocht en wat ik niet mocht en vooral dat ik absoluut geen producten mag die uit de supermarkt komen, die ik niet eerst zelf heb gecheckt.

Om extra duidelijk te maken hoe belangrijk het was om goed te eten heb ik ook verteld dat ik door het ziek zijn van de dagen daarvoor al zo was verzwakt, dat ik waarschijnlijk in het ziekenhuis zou belandden als ik nog een keer iets verkeerd zou eten. Vanaf dat moment werd ik echt serieus genomen en heb ik geen moment meer problemen gehad met het eten. Elke ochtend, middag en avond voor het eten mocht ik even langskomen in de keuken en kon ik kiezen wat ik wilde eten.

Patat en kip
Natuurlijk kon ik kiezen uit rijst en de maïsproducten die de rest van de groep ook kreeg. Maar als goedmakertje kreeg ik ook regelmatig een bordje eigengemaakte patat en kippenpootjes, terwijl de rest de hele dag door, elke dag, rijst at. Ook de rest van de groep ging steeds meer en beter rekening met me houden door mij altijd eerst mijn eten te laten pakken, zodat er geen kans was op kruisbesmetting. Ook wilde iedereen natuurlijk naast me zitten tijdens het eten in de hoop een frietje mee te pakken.

_DSC2857

_DSC2664
Zambiaanse delicatesse
Na anderhalve week kondigde de reisleiding aan dat we een verrassing zouden krijgen. ‘Een echte Zambiaanse delicatesse’ zeiden ze. Goed, dan weet je natuurlijk al dat je je moet voorbereiden op iets wat zo ontzettend smerig is dat alleen Zambianen gek genoeg zijn om het een delicatesse te noemen. Dat was het ook. Het waren namelijk gefrituurde rupsen. Ik hoopte erop dat de rupsen gepaneerd waren en dus niet glutenvrij, maar helaas waren ze gepaneerd met maïsmeel en mocht ik ze wel hebben. Nu ben ik veel te nieuwsgierig en vind ik dat ik niet mag oordelen over iets wat ik niet geprobeerd heb. Daarom heb ik de rupsen toch geproefd. Lekker vond ik ze zeker niet, maar ze waren ook niet verschrikkelijk vies. Alsof je zat te kauwen op een aangebrand frietje.

_DSC3258
Koek en chocola
Na twee weken primitief te hebben geleefd en geen winkel gezien te hebben, gingen we met de hele groep naar een stadje verderop om rond te kijken hoe het in een stad in Zambia eraan toe ging. Natuurlijk renden de meeste van ons in een rechte lijn naar de supermarkt om eindelijk iets anders te kunnen eten dan rijst. Ze kwamen terug met chocolade, koekjes, chocoladekoekjes, snoep, chips, pizza en hamburgers. Allemaal producten met gluten. Ondanks dat ik niet verwachtte iets in de supermarkt te vinden wat ik mocht hebben, ben ik toch even een kijkje gaan nemen.

Na het lezen van een aantal verpakkingen kwam ik erachter dat ik natuurlijk geen dingen mocht die ik normaal in Nederland ook niet mag. Maar voedsel dat van nature al glutenvrij is natuurlijk wel. Dus ik kon ook gewoon dingen kopen die ik van thuis uit gewend was om te eten zoals een yoghurtje en een klein zakje chips. Toch koos ik ervoor om me in te houden aangezien mijn maag en darmen totaal niks meer gewend waren. Het grappige (voor mij) was dat de rest van de groep daar, ondanks meerdere waarschuwingen, niet goed over na had gedacht. Groepsgenoten die veel ongezonde glutenbevattende voedingsmiddelen hadden gekocht in de supermarkt kregen onwijs last van hun buik. Dit kwam natuurlijk omdat onze magen niet meer gewend waren aan het eten van vette producten, dus die gingen vervolgens protesteren.

_DSC3073 _DSC3670
Naast de ervaring die ik heb mogen meemaken qua eten heb ik natuurlijk de rest van de werkvakantie keihard gewerkt. Nu zal je misschien denken ‘hoe kan dat nou? Daar moet je toch voor kunnen metselen?’. En óf ik kan metselen. Op de Afrikaanse manier weliswaar maar ik heb weldegelijk gemetseld. Daarnaast hebben we stenen gehakt, cement gemaakt, de fundering uitgegraven en aangelegd, heel veel stenen gesjouwd, geverfd en vloeren gestort. Uiteindelijk hebben we twee super mooie gebouwen neergezet waar goed geschoolde leraren kunnen wonen en kunnen lesgeven in het schooltje waarin we sliepen tijdens het project.

Kleurplaten en HIV voorlichting
Natuurlijk is het bouwen niet het enige wat we hebben gedaan in Zambia. Elke dag hebben we in groepjes een programma gemaakt om de kinderen van het dorp bezig te houden. Er werden bijvoorbeeld kleurplaten of knutselwerkjes gemaakt en er werd veel gezongen en gedanst. Dit was voornamelijk om ervoor te zorgen dat de kinderen niet op de bouw gingen spelen op hun blote voetjes. Het is ongelofelijk om te zien hoe geweldig blij en dankbaar de Afrikaanse kinderen zijn met alles wat ze krijgen. Daarnaast hebben Femke en ik HIV voorlichting gegeven. Hierin hebben we niet gepraat over de ziekte zelf, maar met 40 jongeren over eigenwaarde, zelfvertrouwen en de link met seks. Dit is natuurlijk een heel heftig onderwerp voor die jongeren en dat maakte de ervaring nog bijzonderder. Daarnaast hebben we nog verschillende uitstapjes met de groep gemaakt om de cultuur beter te leren kennen.

Alles bij elkaar was het een ongelofelijk bijzondere reis. Een die ik zeker nooit meer zal vergeten en die zeker alle moeite en het ziek zijn dubbel en dwars waard was. Daarnaast hoop ik dat mijn ervaring en het delen hiervan laat zien dat er van alles mogelijk is. Zelfs wanneer je een lastige ziekte hebt en je bijvoorbeeld een streng glutenvrij dieet moet volgen.

549019_663120123699463_183898608_nGlutenvrije producten
In het reisverslag staat beschreven welke voorbereidingen ik heb getroffen. Mocht je ooit zelf op reis gaan en producten willen meenemen, maar je weet niet goed welke makkelijk zijn om mee te nemen. Dit zijn de dingen die ik meenam:

Warme maaltijden: Adventurefood (21st.). Dit zijn zakjes met instant maaltijden erin. Deze voeding wordt voornamelijk gebruikt door bijvoorbeeld bergbeklimmers. Je maakt de maaltijden klaar door gekookt water toe te voegen aan het zakje. Vervolgens wacht je een tijdje en je krijgt een soort warme maaltijd in de vorm van een papje.  Niks vergeleken met een maaltijd die we gewend zijn, maar een prima oplossing wanneer er even geen glutenvrije producten te vinden zijn in de omgeving waar je op reis bent. De volgende soorten zijn glutenvrij:

  • Chicken curry
  • Gulyàs
  • Mince beef hotpot
  • Curry Fruit rice
  • Vegetable hotpot
  • Vanilla dessert
  • Mousse au Chocolat

De maaltijden van Adventurefood zijn te koop bij outdoor winkels zoals Bever en Vrijbuiter.

Brood: Schär Pain Campagn (20st.). Glutenvrij brood dat vacuüm verpakt zit. Het is niet het lekkerste glutenvrije brood dat er bestaat, maar wel ideaal om mee te nemen en te bewaren in een warme of vochtige omgeving.

Broodbeleg:

  • Chocoladepasta: Fred&Ed
  • Aardbeienjam: Fred&Ed
  • Leverpastei in blik: Unox

Drinkvoeding (30st.). Samen met mijn diëtist heb ik destijds besloten dat het handig was flesjes drinkvoeding te bestellen om mee te nemen op reis. Dit kwam vooral omdat mijn lichaam moest aansterken nadat ik die tijd ziek was geweest. Daarnaast zijn de flesjes makkelijk in gebruik. Ze leveren 200 tot 300 kcal en bevatten veel voedingsstoffen die je lichaam goed kan gebruiken. Tijdens mijn reis had ik de glutenvrije varianten mee van de merken Nutricia en Fresubin. Mocht je voor een reis ook drinkvoeding mee willen nemen (ik ben niet helemaal zeker of dit ook zomaar kan). Dan is het heel belangrijk om dit goed te overleggen met de diëtist. Hij of zij moet dit uiteindelijk ook voor je bestellen.’

Bedankt voor je verhaal Lisanne. Ik vind het heel dapper van je dat je ondanks dat je nog zo ziek was toch bent gegaan. Ook zijn je tips reuze handig.

Heb jij net als Lisanne een reis gemaakt en wil jij je ervaringen delen? Ik vind het erg leuk glutenvrije reisverslagen te delen op mijn site. Je mag me altijd mailen op info@missglutenvrij.nl

Ook leuk om te lezen

6 Comments

  1. Wat een mooie ervaring!
    En het blijkt wel weer dat je in dit soort landen prima glutenvrij kan eten. En dat elke reiziger wel eens ziek wordt, ook als je geen coeliakie hebt.

    • Lisanne Bos

      Het was zeker een prachtige ervaring Mirjam! Precies wat je zegt, je kunt niet altijd alles op internet vinden en dan is het een kwestie van zelf uitvinden en ontdekken. Er is veel meer mogelijk dan je in eerste instantie denkt.

  2. Pingback: Wereldreizigers | Ik ben glutenvrij

  3. Pingback: Reizen: Glutenvrij in Maleisië - MissGlutenvrij.nl

  4. Pingback: Glutenvrij Curaçao - MissGlutenvrij.nl

  5. Pingback: Glutenvrij reisverslag Indonesië - MissGlutenvrij.nl

Comments are closed.